ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ VIỆC KIỂM SOÁT Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ DO CÁC PHƯƠNG TIỆN GIAO THÔNG VẬN TẢI Ở VIỆT NAM

      Ô nhiễm không khí ở nước ta hiện đang ở trong tình trạng báo động, đặc biệt tại các đô thị lớn – nơi mật độ phương tiện giao thông ngày càng dày đặc và tốc độ xây dựng công trình ngày càng cao. Không khí là một trong những thành phần cơ bản của môi trường, có vai trò rất quan trọng đối với sự sống trên trái đất. Nếu như không có không khí thì sự sống không thể duy trì được. Mặt khác, nếu không khí bị ô nhiễm thì sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe của con người và các sinh vật khác. Ở cấp độ toàn cầu, sự nóng lên của bầu khí quyển, hiện tượng thủng tầng ozon, mưa axit đang gây ra nhiều hệ quả tiêu cực và việc khắc phục các hiện tượng này vẫn đang là thách thức lớn đối với nhân loại. Ở phạm vi quốc gia, nhất là những nước đang phát triển, tình trạng ô nhiễm không khí đang ngày càng phổ biến tại các đô thị, để lại nhiều hậu quả nặng nề đối với sức khỏe của người dân.

      Chính vì điều đó, để đưa ra một số giải pháp bảo vệ môi trường không khí tại nước ta, em xin chọn đề tài: “Đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về việc kiểm soát ô nhiễm không khí do các phương tiện giao thông vận tải ở Việt Nam”.


Danh mục tài liệu tham khảo:

  • Giáo trình Luật môi trường – NXB Công an Nhân dân
  • Luật bảo vệ môi trường 2014
  • Nghị định 155/2016/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường
  • Thông tư số 43 ngày 24/9/2014 của liên Bộ GTVT và Bộ Công thương
  • Thông tư số 70/2015/TT-BGTVT của Bộ Giao thông vận tải

Một số khái niệm cơ bản về ô nhiễm môi trường

      Khái niệm ô nhiễm không khí

      Ô nhiễm không khí là sự biến đổi các thành phần trong không khí hoặc sự xuất hiện của một vật thể lạ trong thành phần không khí có tác động có hại với đời sống nói chung và con người nói riêng.

      Nguồn gây ô nhiễm không khí

  • Về tự nhiên:

      Núi lửa: núi lửa phun ra những nham thạch nóng và nhiều khói bụi giàu sunfua, metan và những loại khí khác. Không khí chứa bụi lan tỏa đi rất xa vì nó được phun lên rất cao.

      Cháy rừng: các đám cháy rừng và đồng cỏ thường lan truyền rộng, phát thải nhiều bụi và khí.

      Bão bụi: bão bụi gây nên do gió mạnh và bão, mưa bào mòn đất sa mạc, đất trống và gió thổi tung lên thành bụi. Nước biển bốc hơi và cùng với sóng biển tung bọt mang theo bụi muối lan truyền vào không khí.

      Các quá trình phân hủy, thối rữa xác động vật, thực vật tự nhiên cũng phát thải nhiều chất khí, các phản ứng hóa học giữa những khí tự nhiên hình thành các khí sunfua, nitrit, các loại muối… các loại bụi, khí này đề gây ô nhiễm không khí.

  • Về nhân tạo: nguồn gây ô nhiễm nhân tạo rất đa dạng , nhưng chủ yếu là do hoạt động công nghiệp, đốt cháy nhiên liệu hóa thạch và hoạt động của các phương tiện giao thông.

      Các phương tiện giao thông ở nước ta đang tăng lên, đặc biệt là ở đô thị. Nguồn thải từ giao thông vận tải như xả bụi, khói, tiếng ồn đã trở thành một nguồn gây ô nhiễm chính đối với môi trường không khí đô thị. Theo đánh giá của chuyên gia môi trường, ô nhiễm không khí ở các đô thị do giao thông vận tải gây ra chiếm tỷ lệ khoảng 70%. Không những thế, xe cộ tăng lên còn gây ra tắc nghẽn giao thông, khi tắc nghẽn mức độ ô nhiễm hơi xăng dầu có thể tăng lên  4-5 lần so với mức bình thường.


Thực tiễn áp dụng

Thực trạng về việc ô nhiễm không khí do các phương tiện giao thông vận tải ở Việt Nam

      Theo Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, nguồn gây ô nhiễm môi trường không khí rất đa dạng, trong đó GTVT vẫn được đánh giá là nguồn gây ô nhiễm nhiều nhất đối với không khí.

      Qua thống kê, tính đến hết năm 2017, trên địa bàn TP. Hà Nội có khoảng 4,1 triệu phương tiện, trong đó 368 nghìn ô tô và khoảng 3,8 triệu xe máy, chưa kể khoảng 50 nghìn phương tiện giao thông vãng lai; hơn 01 nghìn xe buýt… Ước tính, tốc độ gia tăng phương tiện giao thông cá nhân của Hà Nội vào khoảng 15%/năm. Thế nhưng, tỷ lệ quỹ đất dành cho giao thông quá ít, chỉ chiếm từ 7 đến 8% đất xây dựng đô thị, trong khi đó mức yêu cầu hợp lý cho một đô thị hiện đại từ 20 đến 26%.

      Với mật độ phương tiện giao thông dày đặc như hiện nay, nhất là tình trạng phương tiện chất lượng kém vẫn đang lưu hành dẫn đến lượng khí thải gây ô nhiễm không khí có xu hướng gia tăng. Bên cạnh đó, trong quá trình xây dựng hạ tầng kỹ thuật giao thông cũng gây ô nhiễm không khí đáng kể do hoạt động của máy móc thi công, phương tiện vận chuyển phát sinh chất khí độc hại và tiếng ồn. Việc chiếm dụng lòng đường, vỉa hè để xây dựng các công trình cũng kéo theo nguy cơ ùn tắc giao thông dẫn đến làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm không khí do khói bụi, hơi xăng dầu tại các vị trí ùn tắc.

   Giao thông với xu hướng số lượng phương tiện giao thông gia tăng mạnh mẽ qua các năm được đánh giá là nguồn đóng góp đáng kể gây suy giảm chất lượng môi trường không khí. Trong đó, các khí CO, VOC, TSP chủ yếu do các loại xe máy phát thải còn đối với ô tô thì nguồn ô nhiễm chính gồm các khí SO2 và NO2.

      Theo WHO, năm 2016, hơn 60.000 người tử vong do bệnh tim, đột quỵ, ung thư phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính và viêm phổi ở Việt Nam đều có liên quan tới ô nhiễm không khí. Trong khi đó, từ số liệu của WHO, Trung tâm phát triển sáng tạo xanh (Green ID) đưa ra con số có tới 90 ngày trong quý I năm 2018, mức độ ô nhiễm không khí của Hà Nội vượt tiêu chuẩn cho phép của WHO.

      Người dân Hà Nội đang phải tiếp xúc với không khí bị ô nhiễm xếp thứ 2 trong số 23 TP được khảo sát ở một số quốc gia Đông Nam Á (bao gồm các nước Việt Nam, Thái Lan, Myanmar và Indonesia).

Thực trạng pháp luật về kiểm soát ô nhiễm không khí do các phương tiện giao thông vận tải ở Việt Nam

      Việc kiểm soát khí thải phương tiện cơ giới đường bộ được thực hiện thông qua kiểm soát tiêu chuẩn khí thải đối với ô tô, xe máy sản xuất, lắp ráp mới, xe nhập khẩu; kiểm soát xe đang lưu hành.

Kiểm soát ôm nhiễm không khí do các phương tiện giao thông

      Đối với xe sản xuất, lắp mới,  ngày 11/9/2011, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 49 quy định Lộ trình áp dụng tiêu chuẩn khí thải mức Euro 3, 4, 5 đối với các loại xe cơ giới. Theo đó, áp dụng tiêu chuẩn khí thải mức Euro 3 từ ngày 1/1/2017 đối với xe mô tô 2 bánh; áp dụng tiêu chuẩn khí thải mức Euro 4 từ ngày 1/1/2017; mức Euro 5 từ ngày 1/1/2022 đối với các loại xe ô tô và động cơ.

      Hiện Cục Đăng kiểm VN đang kiểm soát khí thải theo lộ trình và tiêu chuẩn trên. Riêng đối với xe ôtô sử dụng nhiên liệu diezen, theo chỉ đạo của Thủ tướng, từ 1/1/2018, chỉ xe đảm bảo tiêu chuẩn Euro 4 trở lên mới được đưa vào lưu thông.

      Đối với xe ô tô đã qua sử dụng nhập khẩu, khi nhập khẩu đều được kiểm tra khí thải theo Quyết định số 249 năm của Thủ tướng Chính phủ và theo các văn bản quy phạm pháp luật đã được ban hành từ trước.

      Thông tư số 43 ngày 24/9/2014 của liên Bộ GTVT và Bộ Công thương, có hiệu lực từ ngày 1/1/2015, quy định ôtô con (nhập khẩu, sản xuất, lắp ráp) mới, loại từ 7 chỗ trở xuống bắt buộc phải dán Nhãn năng lượng trước khi bán ra thị trường. Nhãn năng lượng ghi các thông số về tiêu thụ nhiên liệu của xe, để người tiêu dùng so sánh với các kiểu so khác… Đến tháng 10/2017, gần 146.00 xe ô tô nhập khẩu, sản xuất trong nước đã được dán Nhãn năng lượng.

      Còn Thông tư số 40 ngày 9/11/2017 quy định, từ 1/1/2018, xe ôtô loại trên 7 chỗ đến 9 chỗ ngồ được nhập khẩu hoặc lắp ráp trong nước cũng buộc phải dán nhãn năng lượng. Lộ trình dán Nhãn năng lượng dựa trên kinh nghiệm của nhiều nước trên thế giới như: EU, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, ASEAN… Việc dán nhãn năng lượng nhằm công khai mức tiêu thụ nhiện liệu của xe để người dân lựa chọn, qua đó khuyến khích các nhà sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu ứng dụng công nghệ tiết kiệm nhiên liệu.

      Việc kiểm định khí thải đối với ôtô đang lưu hành bắt đầu được thực hiện từ 1/8/1999 tại 4 thành phố trực thuộc Trung ương gồm: Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng. Từ 1/7/2008, tất cả ô tô vào kiểm định trên phạm vi toàn quốc đều phải được kiểm tra khí thải bắt buộc theo mức tiêu chuẩn khí thải được ban hành tại Quyết định 249 ngày 10/10/2005.

      Triển khai quyết định 249 của Thủ tướng, chỉ đạo của Bộ GTVT, Cục Đăng kiểm VN đã xây dựng mới quy trình đo khí thải và xây dựng phần mềm quản lý.

      Thống kê cho thấy, năm 2016 tỷ lệ xe xăng khi kiểm định không đạt tiêu chuẩn khí thải là 4%, tương đương năm 2015; xe sử dụng điêzen là 11% (năm 2015 là 14%, 2014 là 18%). Riêng trong năm 2017, từ 1/1-25/11/2017, qua kiểm định của các trung tâm đăng kiểm toàn quốc đánh giá 35.173 xe ô tô động cơ xăng  và 124.876 xe động cơ điêzen không đạt tiêu chuẩn khí thải. Các trường hợp không đạt buộc phải khắc phục và kiểm tra lại, khi đạt tiêu chuẩn khí thải mới được cấp chứng nhận kiểm định lưu hành phương tiện.

      Nguyên nhân phương tiện không đạt tiêu chuẩn khí thải có thể do: xe chở hàng quá tải khiến động cơ xuống cấp, bộ lọc gió ít được bảo dưỡng thường xuyên, sử dụng nhiên liệu kém chất lượng…

      Để kềm chế tai nạn giao thông và kiểm soát ô nhiễm môi trường từ khí thải xe ô tô, Chính phủ đã ban hành Nghị định 23 quy định niên hạn sử dụng 20 năm đối với ô tô chở khách và 25 năm đối với ô tô chở hàng.

      Trên cơ sở đó, Bộ GTVT đã xây dựng Thông tư hướng dẫn không thực hiện kiểm định cho những xe quá niên hạn sử dụng, góp phần loại bỏ xe cũ không bảo đảm an toàn và gây ô nhiễm môi trường. Ngoài xe ôtô, ngày 15/10/2009 Bộ GTVT đã ban hành Thông tư số 23/2009/TT-BGTVT Quy định về kiểm tra an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường đối với xe máy chuyên dùng áp dụng đối với cả xe máy chuyên dùng nhập khẩu và trong khai thác sử dụng.

Các văn bản pháp luật hiện hành quy định về kiểm soát ô nhiễm môi trường không khí do các phương tiện giao thông vận tải gây ra.

      Điều 64 Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 quy định về kiểm soát ô nhiễm môi trường không khí: Nguồn phát thải khí phải được xác định về lưu lượng, tính chất và đặc điểm của khí thải.” Như vậy, để kiểm soát lượng bụi và khí thải vào môi trường trong quá trình các tổ chức, cá nhân tiến hành các hoạt động công nghiệp và giao thông vận tải, Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 đã quy định rõ ràng trách nhiệm của các chủ thể, trong đó thể hiện rõ: Một là,hạn chế việc sử dụng nhiên liệu, nguyên liệu, thiết bị, phương tiện thải khí độc hại ra môi trường. Quy định này khuyến khích các tổ chức, cá nhân sử dụng các lọa nguyên nhiên liệu và phương tiện thân thiện với môi trường, hạn chế phát thải và giảm thiểu ô nhiễm không khí. Hai là, phương tiện giao thông, máy móc, thiết bị, công trình xây dựng có phát tán bụi, khí thải phải có bộ phận lọc, giảm thiểu khí thải đạt tiêu chuẩn môi trường, có thiết bị che chắn hoặc biện pháp khác để giảm thiểu bụi bảo đảm đạt tiêu chuẩn môi trường.

      Nghị định 155/2016/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường: khoản 2 điều 20 của nghị định quy định: “ Phạt tiền từ 7.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi điều khiển phương tiện vận chuyển nguyên liệu, vật liệu, hàng hóa không che chắn hoặc để rơi vãi ra môi trường trong khi tham gia giao thông. Quy định này điều chỉnh việc tổ chức, cá nhân sử dụng phương tiện giao thông vận tải lưu thông trên đường, làm ô nhiễm môi trường không khí nghiêm trọng từ hoạt động vận chuyển.


Đánh giá

Đánh giá thực trạng pháp luật

      Thông tư số 70/2015/TT-BGTVT của Bộ Giao thông vận tải ban hành ngày 09/11/2015 về kiểm định an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường phương tiện giao thông cơ giới đường bộ. Đối với lực lượng CSGT, cần phải tăng cường công tác tuần tra, kiểm soát các phương tiện ra, vào thành phố, đặc biệt đối với các trường hợp điều khiển xe quá niên hạn sử dụng tham gia giao thông sẽ làm thủ tục tịch thu phương tiện. Đồng thời, lực lượng CSGT cần phối hợp với lực lượng Thanh tra giao thông tăng cường kiểm tra, xử lý các phương tiện chở nguyên vật liệu xây dựng trên địa bàn thành phố và có chế tài xử phạt nghiêm minh đối với các phương tiện vi phạm.

      Hà Nội đang triển khai đồng loạt nhiều giải pháp như đẩy mạnh việc trồng 1 triệu cây xanh từ nay đến năm 2020. Cùng với đó, thành phố cũng đã thông qua Đề án quản lý phương tiện giao thông, phát triển giao thông công cộng. Theo đó, đến năm 2030, toàn bộ khu vực nội thành sẽ cấm xe máy. Không chỉ xe máy, TP. Hà Nội cũng đề ra giải pháp nhằm quản lý các phương tiện giao thông cá nhân khác thông qua biện pháp hành chính và kinh tế.

      Sở Giao thông vận tải TP.HCM cũng gấp rút đề nghị chính quyền thành phố kiến nghị đến Thủ tướng Chính phủ sớm thông qua đề án kiểm tra, kiểm soát khí thải xe máy do Bộ Giao thông đề ra. Theo đó, việc áp dụng tiêu chuẩn khí thải đối với môtô gắn máy có dung tích từ 175cm3 trở lên trong giai đoạn 2018-2020 làm tiền đề để áp dụng cho các dòng xe khác. Được biết, trước đây, Bộ cũng đã xây dựng Đề án Kiểm soát khí thải đối với xe mô tô, gắn máy tại một số thành phố lớn, sau đó sẽ tiến hành triển khai đại trà. Tuy nhiên, sau nhiều năm nghiên cứu thì phương án này vẫn chưa thể triển khai bởi nhiều nguyên nhân như: Một số địa phương chưa quyết liệt, chưa thống nhất được lộ trình cũng như chưa thống nhất loại xe gắn máy bắt buộc kiểm định khí thải. Bên cạnh đó, tính pháp lý còn nhiều vấn đề cần phải bàn tới…

Thực tiễn áp dụng pháp luật

      Hiện nay một trong những hình thức khuyến khích các phương tiện sử dụng nhiên liệu sạch thì Sở GTVT còn khuyến khích bằng cách các đơn vị taxi hay công ty vận tải hành khách, xe buýt có kế hoạch, lộ trình thay xăng, dầu diesel bằng nhiên liệu sạch (CNG) – một loại nhiên liệu thân thiện với môi trường.

      Với loại nhiên liệu này, không ít nơi cũng đang tiến hành sử dụng thử và cũng cho được những kết quả khả quan. Ví dụ như Hải Phòng, TP HCM, các công ty xăng trực thuộc Petrolimex cũng đã thử nghiệm sử dụng nhiên liệu thay thế bằng CNG…

      Rõ ràng, trong bối cảnh giảm khí phát thải nhà kính hướng tới chính sách thì cần phải giảm nguồn phát thải. Để làm được điều này có thể thay đổi các loại hình vận tải sử dụng các loại xăng, dầu có nguồn gốc hóa thạch bằng các loại nhiên liệu mới sạch.

      Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường, để kiểm soát ô nhiễm từ hoạt động giao thông vận tải, từ năm 2005, Việt Nam đã áp dụng tiêu chuẩn khí thải Euro 2 đối với các phương tiện giao thông cơ giới đường bộ. Cho đến nay, hàng loạt các hoạt động nhằm kiểm soát ô nhiễm từ các phương tiện giao thông cũng đã được triển khai như: Thắt chặt mức tiêu chuẩn khí thải đối với xe cơ giới nhập khẩu đã qua sử dụng và xe cơ giới đang lưu hành trên cả nước; tăng cường kiểm soát khí thải lưu động trên đường; xây dựng 105 trạm đăng kiểm định xe ô tô trên cả nước; xây dựng Trung tâm thử nghiệm khí thải phương tiện giao thông cơ giới đường bộ (NETC)…

      Đặc biệt, giai đoạn 2011 – 2012, Thủ tướng Chính phủ cũng đã phê duyệt cho ngành giao thông vận tải Đề án về Kiểm soát khí thải mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông tại các tỉnh, thành phố lớn. Đề án đã góp phần không nhỏ vào việc giảm thiểu ô nhiễm môi trường từ các hoạt động giao thông vận tải.

      Theo đó, Đề án đã đặt ra mục tiêu cho giai đoạn 2013 – 2015: Thực hiện kiểm định đạt tiêu chuẩn khí thải từ 80 – 90% số lượng xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông tại thành phố Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh; mở rộng mạng lưới cơ sở kiểm định để thực hiện việc kiểm định đạt tiêu chuẩn khí thải đối với 60% số lượng xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông tại các thành phố loại 1 và loại 2.

      Theo các chuyên gia môi trường, Việt Nam cần thực hiện các biện pháp như: Thực hiện chương trình kiểm tra và bảo dưỡng, theo đó, các phương tiện xe cộ đã đăng ký phải được kiểm tra về sự phát thải hàng năm trước khi cấp, đổi giấy phép lái xe. Khuyến khích việc vệ sinh môi trường giao thông bằng cách phun nước, quét đường; khuyến khích sự phát triển của các phương tiện giao thông sử dụng năng lượng sạch như: Khí thiên nhiên, khí hóa lỏng, cồn nhiên liệu, biodiesel và điện. Ngoài ra, việc tiến hành thu phí môi trường đối với các phương tiện tham gia giao thông cũng cần được xem xét như một giải pháp nâng cao ý thức, trách nhiệm người dân với môi trường.

      Rõ ràng, trong bối cảnh giảm khí phát thải nhà kính hướng tới chính sách thì cần phải giảm nguồn phát thải. Để làm được điều này có thể thay đổi các loại hình vận tải sử dụng các loại xăng, dầu có nguồn gốc hóa thạch bằng các loại nhiên liệu mới sạch.

      Trên thế giới hiện nay chúng ta đang sử dụng những loại xe chạy điện, hay năng lượng mặt trời. Đấy là hướng để giảm bớt việc sử dụng năng lượng có nguồn gốc hóa thạch để dần giảm bớt lượng khí thải nhà kính. Đây là chính sách Việt Nam đang hướng tới để thực hiện.


     Trên đây là phần giải đáp thắc mắc của chúng tôi về vấn đề: Đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về việc kiểm soát ô nhiễm không khí do các phương tiện giao thông vận tải ở Việt Nam. Nếu trong quá trình giải quyết còn gì thắc mắc bạn có thể liên hệ chúng tôi qua Tổng đài tư vấn pháp luật trực tuyến qua HOTLINE 19006588 của Luật Quang Huy để được giải đáp.

      Trân trọng./.


 

Đánh giá post

Leave a Comment

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *