PHÂN ĐỊNH THẨM QUYỀN CỦA TÒA ÁN VÀ TRỌNG TÀI TRONG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ

      Tòa án và Trọng tài có nhiều điểm khác biệt, đặc biệt có sự rạch ròi về thẩm quyền giải quyết tranh chấp, nhưng mỗi quan hệ hỗ trợ, bổ sung giữa hai hình thức là vô cùng mật thiết. Với sự bổ sung đó, sự giao thoa của công cụ quyền lực công và phương thức giải quyết tranh chấp tư giúp hàng rào pháp lí được gia cố, quyền lợi của người dân và doanh nghiệp ngày càng được bảo đảm hơn khi giải quyết tranh chấp


Danh mục tài liệu tham khảo:

  • Bộ Luật tố tụng dân sự 2015.
  • Lê Anh Tuấn, Luận văn thạc sĩ Khoa học Luật, Đại học quốc gia Hà Nội, mối quan hệ giữa Trọng tài và Tòa án trong việc giải quyết tranh chấp kinh tế bằng trọng tài, 2000.
  • Luật Hiến pháp Việt Nam 2013.
  • Luật tòa án 2014.
  • Luật Trọng tài thương mại 2010.

Phân định thẩm quyền của Tòa án và trọng tài trong giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế

Cơ sở phân định thẩm quyền của Tòa án và Trọng tài trong giải quyết tranh chấp quốc tế

      Để xác định được thẩm quyền của Tòa án và Trọng tài, cần căn cứ vào các cơ sở pháp lí như Hiến pháp Việt Nam 2013, Luật Trọng tài thương mại 2010, Bộ Luật Tố tụng dân sự 2015 (BLTTDS), Luật Tòa án 2014,… và các văn bản pháp luật khác.

      Theo đó, hoạt động của Tòa án được xem như quy trình công khai và trọng tài là những thỏa thuận tư. Trong chừng mực nào đó, quy ước này còn thiếu cái mức độ theo đó pháp luật công điều chỉnh những diễn biến của trọng tài và những cách thức mà tòa kết hợp chặt chẽ những thực tiễn hành nghề. Trong khi công và tư – xét từ nhiều nghĩa của những từ này – từ lâu đã trộn lẫn trong Tòa án và trọng tài, sự cân bằng đã được thay đổi, cơ cấu lại lĩnh vực giải quyết tranh chấp và làm giảm sự phân biệt giữa công việc của Tòa án và những nhà dịch vụ cung cấp các giải pháp giải quyết tranh chấp khác.

      Một lý do để quan tâm về sự thay đổi pha trộn của công và tư trong cả hai phương thức đó là quyền lực chính trị và sự hợp pháp có tính đạo lý của Tòa án phụ thuộc vào sự phân biệt giữa những khu vực công và tư. Về lý thuyết, thẩm phán là công chức nhà nước, được giao thi hành pháp luật của Nhà nước thông qua quá trình ra quyết định, bản án; trọng tài viên là người sáng tạo các thỏa thuận, có nghĩa vụ thực hiện dự định của các bên đương sự. Sự phân biệt được cho là tôn trọng hiến định và tối ưu hóa phúc lợi, tạo điều kiện cho sự thực thi các quyền công cộng và bảo vệ sự tự quản của các mối quan hệ hợp đồng.

Phân định thẩm quyền của Tòa án và Trọng tài trong giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế

      Bên cạnh đó, sự phân định về thẩm quyền giúp chỉ ra được ưu và khuyết điểm, cũng như mối quan hệ của hai hình thức giải quyết tranh chấp này trên thực tế dưới góc độ pháp lí.

Sự phân định thẩm quyền của Tòa án và Trọng tài trong giải quyết tranh chấp quốc tế theo pháp luật Việt Nam

      Theo quy định pháp luật Việt Nam, các doanh nghiệp có quyền lựa chọn cơ quan tài phán trong hoạt động kinh doanh thương mại. Cụ thể: Khi tham gia giao dịch ký kết hợp đồng trong hoạt động thương mại các doanh nghiệp có quyền lựa chọn tổ chức tài phán: Trọng tài thương mại hoặc Tòa án để giải quyết tranh chấp phát sinh.

       Thẩm quyền của hai cơ quan này có sự khác biệt lớn trong giải quyết tranh chấp quốc tế: Trọng tài Thương mại chỉ giải quyết các tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại với điều kiện các bên có thoả thuận trọng tài; nếu các bên không có thoả thuận trọng tài, Tòa án có thẩm quyền đương nhiên giải quyết tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại.

      Tức là, Trọng  tài có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp sau: Tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại; Tranh chấp phát sinh giữa các bên trong đó ít nhất một bên có hoạt động thương mại; Tranh chấp khác giữa các bên mà pháp luật quy định được giải quyết bằng trọng tài. Tuy nhiên, các tranh chấp trên chỉ được giải quyết bởi trọng tài nếu giữa các bên có thỏa thuận bằng văn bản dưới hình thức điều khoản trọng tài trong hợp đồng hoặc có thỏa thuận riêng hoặc dưới các hình thức khác cũng được xem như là xác lập dưới dạng văn bản như telegram, fax, telex, thư điện tử,…

      Tuy nhiên, Tòa án vẫn có thẩm quyền giải quyết đối với các tranh chấp có thỏa thuận trọng tài thuộc các trường hợp sau: Có quyết định của Tòa án huỷ phán quyết trọng tài/quyết định của Hội đồng trọng tài về việc công nhận sự thỏa thuận của các bên; Có quyết định đình chỉ giải quyết tranh chấp của Hội đồng/Trung tâm trọng tài; Tranh chấp thuộc trường hợp thỏa thuận trọng tài không thực hiện được như: 

  • Đã có thỏa thuận lựa chọn Trung tâm trọng tài cụ thể nhưng Trung tâm trọng tài này đã chấm dứt hoạt động mà không có tổ chức trọng tài kế thừa, đồng thời các bên không thỏa thuận được việc lựa chọn Trung tâm trọng tài khác để giải quyết tranh chấp; 
  • Đã có thỏa thuận cụ thể về việc lựa chọn Trọng tài viên, nhưng vì sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan mà không thể tham gia giải quyết, hoặc Trung tâm trọng tài, Tòa án không thể tìm được Trọng tài viên như các bên thỏa thuận và các bên không thỏa thuận được việc lựa chọn Trọng tài viên khác để thay thế; 
  • Các bên đã có thỏa thuận cụ thể về việc lựa chọn Trọng tài viên trọng tài vụ việc nhưng Trọng tài viên từ chối việc được chỉ định hoặc Trung tâm trọng tài từ chối việc chỉ định Trọng tài viên và các bên không thỏa thuận được việc lựa chọn Trọng tài viên khác để thay thế; 
  • Doanh nghiệp và người tiêu dùng có điều khoản về thỏa thuận trọng tài được ghi nhận trong các điều kiện chung do doanh nghiệp soạn sẵn nhưng khi tranh chấp phát sinh, người tiêu dùng không đồng ý lựa chọn Trọng tài giải quyết tranh chấp.

      Trường hợp vừa có thỏa thuận trọng tài, vừa có thỏa thuận Tòa án là cơ quan giải quyết tranh chấp mà các bên không có thỏa thuận lại hoặc thỏa thuận mới về cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp và không thuộc trường hợp Tòa án có thẩm quyền giải quyết khi có thỏa thuận trọng tài thì: Trường hợp người khởi kiện yêu cầu Trọng tài giải quyết trước khi yêu cầu Tòa giải quyết hoặc trước khi Tòa thụ lý thì Tòa phải từ chối thụ lý, giải quyết. Khi nhận được đơn khởi kiện, Tòa phải trả lại đơn khởi kiện. Trường hợp đã thụ lý, Tòa phải ra quyết định đình chỉ việc giải quyết vụ án vì không thuộc thẩm quyền của Tòa án, trả lại đơn khởi kiện và các tài liệu gửi kèm theo đơn khởi kiện; Trường hợp người khởi kiện yêu cầu Tòa giải quyết, Tòa phải xác định một trong các bên đã yêu cầu Trọng tài giải quyết hay chưa. Nếu Tòa xác định người bị kiện, người khởi kiện đã yêu cầu Trọng tài giải quyết thì trả lại đơn cho người khởi kiện. Trường hợp người bị kiện, người khởi kiện chưa yêu cầu Trọng tài giải quyết thì Tòa xem xét thụ lý giải quyết theo thủ tục chung. Nếu Tòa đã thụ lý mà phát hiện đã có yêu cầu Trọng tài giải quyết trước thời điểm Tòa thụ lý thì Tòa ra quyết định đình chỉ việc giải quyết vụ án vì không thuộc thẩm quyền của Tòa án, trả lại đơn khởi kiện và các tài liệu gửi kèm theo đơn khởi kiện.

      Về hình thức, giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài thương mại được tiến hành không công khai, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác. Tòa án xét xử công khai. Trường hợp đặc biệt cần giữ bí mật nhà nước, giữ gìn thuần phong mỹ tục của dân tộc, bảo vệ người chưa thành niên hoặc giữ bí mật nghề nghiệp, bí mật kinh doanh, bí mật cá nhân, bí mật gia đình của đương sự theo yêu cầu chính đáng của họ thì Tòa án có thể xét xử kín.

      Về thời gian, trọng tài giải quyết tranh chấp nhanh (Phán quyết trọng tài là chung thẩm). Tòa án giải quyết chậm, phải bảo đảm 2 cấp xét xử: Sơ thẩm, phúc thẩm thậm chí giám đốc thẩm hoặc tái thẩm.

      Điểm giống nhau của cả hai thủ tục tố tụng Trọng tài thương mại và Tòa án là: Các bên tranh chấp đều bình đẳng về quyền và nghĩa vụ. Hội đồng trọng tài và Hội đồng xét xử có trách nhiệm tạo điều kiện để họ thực hiện các quyền và nghĩa vụ của mình trong quá trình giải quyết tranh chấp. Thẩm phán và trọng tài viên đều là những người vận dụng pháp luật giúp các bên giải quyết các vấn đề tranh chấp của họ theo thẩm quyền. Họ đều dựa vào trình bày quan điểm, chứng cứ của các bên có liên quan và vận dụng pháp luật để giải quyết các vụ việc tranh chấp. Tuy nhiên, có rất nhiều điểm khác nhau giữa họ xét về vai trò, vị trí, tiêu chuẩn, công việc mà họ làm và trình tự thủ tục mà họ tiến hành để giải quyết tranh chấp theo thẩm quyền.


Mối quan hệ giữa Tòa án và trọng tài giải quyết tranh chấp quốc tế

      Mặc dù theo quy định của pháp luật, thẩm quyền của Tòa án và Trọng tài có nhiều điểm khác biệt, nhưng thực tế, chính những khác biệt này lại là sự bổ sung, hỗ trợ lẫn nhau của hai hình thức giải quyết tranh chấp. Với ưu điểm giải quyết nhanh gọn, thủ tục đơn giản, phán quyết trọng  có hiệu lực là ngay sau khi ban hành và là chung thẩm,.. thủ tục trọng tài giúp Tòa án- cơ quan quyền lực công- giảm bớt gánh nặng, đồng thời đáp ứng được nhu cầu giải quyết tranh chấp thương mại của các doanh nghiệp nhanh chóng…

      Tòa án tuy thủ tục rườm rà hơn, mất nhiều thời gian hơn nhưng có ưu điểm về án phí thấp hơn thù lao trọng tài, có nhiều cấp xét xử để các bên có thể bảo vệ quyền lợi của mình bằng con đường phúc thẩm,…Đặc biệt, Tòa án có sự hỗ trợ rất lớn đối với hoạt động của trọng tài thương mại:

    • Tòa án xem xét thỏa thuận vô hiệu, thỏa thuận trọng tfai không thể thực hiện được thẩm quyền của Hội đồng trọng tài (theo Điều 43 Luật Trọng tài thương mại);
    • Tòa án hỗ trợ Hội đồng trọng tài trong việc thu thập chứng cứ (theo Điều 46 Luật Trọng tài thương mại);
    • Tòa án hỗ trợ Trọng tài trong việc triệu tập người làm chứng đến phiên  họp của Hội đồng trọng tài (theo Điều 47 Luật Trọng tài thương mại 2010);

      Tòa án hỗ trợ đối với hoạt động trọng tài trong áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời (theo Khoản 1 Điều 48, khoản 2 Điều 53 Luật Trọng tài thương mại 2010 và chương VIII từ Điều 111 đến Điều 142 BLTTDS 2015);

      Tòa án hỗ trợ Trọng tài trong việc chỉ định Trọng tài viên thành lập Hội đồng trọng tài vụ việc (theo khoản 1,2,3,4 Điều 41 Luật Trọng tài thương mại 2010).

      Như vậy, Tòa án và Trọng tài có nhiều điểm khác biệt, đặc biệt có sự rạch ròi về thẩm quyền giải quyết tranh chấp, nhưng mỗi quan hệ hỗ trợ, bổ sung giữa hai hình thức là vô cùng mật thiết. Với sự bổ sung đó, sự giao thoa của công cụ quyền lực công và phương thức giải quyết tranh chấp tư giúp hàng rào pháp lí được gia cố, quyền lợi của người dân và doanh nghiệp ngày càng được bảo đảm hơn khi giải quyết tranh chấp.


    Trên đây là phần giải đáp thắc mắc của chúng tôi về vấn đề: Phân định thẩm quyền của Tòa án và Trọng tài trong giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế. Nếu trong quá trình giải quyết còn gì thắc mắc bạn có thể liên hệ chúng tôi qua Tổng đài tư vấn pháp luật trực tuyến qua HOTLINE 19006588 của Luật Quang Huy để được giải đáp.

      Trân trọng./.


 

Đánh giá post

Leave a Comment

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *